Сегодня в Агинской краевой библиотеке имени Цыбена Жамцарано состоялась презентация книги ветерана педагогического труда, отличника народного образования РСФСР Цыремжит Жамсарановны Батоевой «Домогуудай шэдитэ орон» («Волшебная страна легенд»).
Мероприятие прошло в рамках проекта «Книжное дерево семьи», который реализуют РОО «Агинское библиотечное общество» и Агинская краевая библиотека имени Цыбена Жамцарано.
На встрече собрались родители с детьми, которые хотят приобщить своих чад к бурятскому языку и чтению на родном языке. Собравшихся приветствовали начальник отдела развития национальной культуры Администрации Агинского Бурятского округа Долгорма Дашинимаева, члены литературного объединения имени Ж. Балданжабона, коллеги Цыремжит Жамсарановны (учителя, работавшие с ней в Агинской средней школе № 3), подруги, земляки и родственники автора.
Цыремжит Жамсарановна родилась в 1945 году в улусе Улаан Туяа Агинского района. Окончив Агинское педагогическое училище и педагогический институт в Улан‑Удэ, она более 40 лет преподавала в начальных классах и бурятский язык в Цаган‑Ольской, Южно‑Аргалейской, Судунтуйской школах и Агинской средней школе № 3. На протяжении всей педагогической деятельности Цыремжит Жамсарановна собирала материалы о традициях бурятского народа и систематизировала поурочные разработки — так появились её книги: «Ухаан бодолой угалза. Буряад арадай таабаринууд», «Аглаг дайда шэмэглэhэн адуу малнай», «Абын hургаал — алтан, эжын hургаал — эрдэни», «Ажабайдалай hабагшанууд», «Зандангууд» и «Домогуудай шэдитэ орон». Презентованное издание является лауреатом конкурса книг бурятского фестиваля «Алтаргана», прошедшего летом в Улан‑Удэ.
«Волшебная страна легенд» адресована детям: в книге простым и понятным языком рассказано о былинных героях, истоках и истории бурятского народа, а также о происхождении названий местностей. В сборник вошло 19 легенд, адаптированных для детского чтения.
Издание подготовлено сотрудниками Агинской окружной библиотеки имени Цыбена Жамцарано и Центра развития бурятской культуры по Забайкальскому краю. Книга вышла при поддержке Администрации Агинского Бурятского округа, тиражом 250 экземпляров в иркутском издательстве «Репроцентр+». Иллюстрации к ней создали воспитанники Детской школы искусств имени Кима Базарсадаева.
Участники встречи отметили, что вечер получился полезным и важным и для детей, и для родителей. Прозвучали пожелания и дальше выпускать новые издания на бурятском языке — чтобы родная речь жила и передавалась новым поколениям.
«Домогуудай шэдитэ орон» номтой танилсалга
Мүнөөдэр Цыбен Жамцараногой нэрэмжэтэ Агын хизаарай номой сангай танхим соо багшын ажалай ветеран, олон жэлэй туршада буряад хэлэнэй багшаар ажаллаhан, РСФСР-эй арадай гэгээрэлэй эрхим Цыремжит Жамсарановна Батоевагай «Домогуудай шэдитэ орон» гэhэн шэнэ номтой танилсуулгын үдэшэ үнгэрбэ.
Энэ хэмжээ ябуулга Агын номой сангуудай бүлгэм ба Цыбен Жамцараногой нэрэмжэтэ Агын хизаарай номой сангай суг бэелүүлжэ байhан «Книжное дерево семьи» гэhэн түлэбэй нэгэ шатань болоно. Мүнөөдэр энэ хэмжээ ябуулгада үри хүүгэдээ түрэл буряад хэлэндээ эльгэлүүлхэ, буряад номуудые уншуулха эрмэлзэлтэй гэртэхин хүүгэдтэеэ суглараа. Тиихэдэ Агын тойрогой Захиргаанай үндэhэн соел хүгжөөлгын таhагые даагша Долгорма Дашинимаева, Агын тойрогой уран зохеолой нэгэдэлэй гэшүүд, Цыремжит Жамсарановнатай Агын 3-дахи дунда hургуулида суг хүдэлhэн багшанар, Агын багшанарай училищидэ суг hураhан оюутан наhанайнь нүхэд, Зугаалай нютагай түлөөлэгшэд, түрэлхидынь, нүхэдынь хабаадалсаба.
Цыремжит Жамсарановна 1945 ондо Агын аймагай Улаан Туяа нютагта түрэhэн намтартай. Һүдэнтын 8 жэлэй hургуули түгэсхөөд, Агын багшанарай училищидэ, Улаан-Үдэ хотодо багшанарай дээдэ hургуулида мэргэжэл олоод, 40 гаран жэлэй туршада Сагаан-Уулын, Үбэр Аргалиин, Һүдэнтын, Агын 3-дахи дунда hургуулинуудта эхин шатын ангинуудай болон буряад хэлэнэй багшаар, тиихэдэ Агын аймагай комсомолой таhагта ажаллаhан. Бүхэли наhаа багшын ажалда бэеэ зорюулхын хажуугаар, хэжэ байhан ажалаа суглуулжа, бүридхэжэ, согсолжо, ном болгожо, олоной анхаралда дурадхаха ажал ябуулдаг. Цыремжит Жамсарановнагай «Ухаан бодолой угалза. Буряад арадай таабаринууд», «Аглаг дайда шэмэглэhэн адуу малнай», «Абын hургаал – алтан, эжын hургаал – эрдэни», «Ажабайдалай hабагшанууд», «Зандангууд» гэhэн номуудые хэблэжэ олон уншагшадта бэлэглэhэн. «Ухаан бодолой угалза» гэhэн ном 2020 оной «Алтаргана» нааданай номой урилдаанай илагша болоhон. Харин «Домогуудай шэдитэ орон» гэhэн шэнэ номнай мүнөө зун Буряад Уласта үнгэргэгдэhэн «Алтарганада» номой урилдаанай лауреадай нэрэ зэргэдэ хүртөө hэн.
«Домогуудай шэдитэ орон» гэhэн шэнэ номой хуудаhан бүхэндэ юрын ба тодо найруулгатай урдын баатарлиг үйлэ ябуулганууд тухай, буряад арадай түүхэ болон эхи абаhан тухай, нютагай нэрэнүүд тухай түүрээжэ, үльгэр түүхэтэ домогуудай шэдитэ орон руу уншагшадые оруулна. Энэ ном гол түлэб үндыжэ ябаhан хүүгэдтэ зорюулагданхай. Богонихон, hүргуулиин хүүгэдэй уншахаар тааруулагдажа бэшэгдэhэн 19 домог түүхэтэ зохеолнууд жэрынэ.
«Сэрэг нарhан», «Алханын үүдэн сүмэ тухай домог», «Согто уула тухай домог», «Нахаланда нуур» гээд Агын тойрогой нангин шүүтөөнэй газарнууд тухай домогууд энэ ном соо оронхой. Урда сагта Зүлхэ мүрэнэй эрьедэ ажаhуужа байhан үбгэн hамган хоер яажа хүбүүд үритэй болооб, яажа булагад ба эхирэд буряадуудай уг бии болооб? Хүбдүүд угайхин хаана ажаhуугааб, хэды хүбүүдтэй байгааб, Зугаалай нютагайхид юундэ зугаалайнхин гэжэ нэрлэгдэдэг болооб гэхэ мэтэ hонирхолтой домог түүхэнүүдые энэ ном соо олохоор.
Аяар 19 домог түүхэнүүдhөө бүридэhэн «Домогуудай шэдитэ орон» гэhэн ном Үбэр Байгалай хизаарай Агын Буряадай тойрогой захиргаанай дэмжэлтээр хэблэгдэбэ. Цыбен Жамцараногой нэрэмжэтэ Агын тойрогой номой сангай, Үбэр Байгалай хизаараар буряад соел хүгжөөлгын түбэй ажалтадай туhаламжаар бэлдэгдэбэ. Ким Базарсадаевай нэрэмжэтэ Хүүгэдэй урлалай hургуулиин хүмүүжэмэлнүүдэй зураhан зурагуудаар энэ ном шэмэглэгдэнхэй. Эрхүү хотын «Репроцентр+» гэhэн хэблэл 250 экземпляр ном барлан гаргаба.
Сугларhан айлшад гүнзэгы удха шанартай хүүгэдтэшье, гэртэхиндэшье ехэ туhатай үдэшэ үнгэрөө гээд тэмдэглэбэ. Агын тойрогтомнай түрэл буряад хэлэн дээрэ хэблэгдэн гаргагдаха шэнэ шэнэ захатанууд бүтэжэл байхань болтогой гэhэн уряа доро энэ хэмжээ ябуулга түгэсэбэ.